Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | wodorofluorek amonu, bifluorek amonu, kwaśny fluorek amonu |
| angielski | ammonium hydrogen fluoride, ammonium bifluoride |
| nazwa systematyczna IUPAC | wodorodifluorek amonu |
| oznaczenia branżowe | NH4HF2 |
| numer CAS | 1341-49-7 |
| numer UN | 1727 (suchy), 2817 (roztwór) |
Czym jest
Wodorofluorek amonu jest amonowym odpowiednikiem wodorofluorku potasu - kwaśną solą fluorkową należącą do rodziny fluorków opisanej całościowo przy tym haśle. Odróżnia go kation amonowy zamiast metalu alkalicznego: przy ogrzewaniu rozkłada się z uwolnieniem amoniaku i fluorowodoru, nie pozostawiając trwałej pozostałości metalicznej.
Jak pozostałe wodorofluorki, jest stałym nośnikiem fluoru o kwaśnym odczynie, uwalniającym fluorowodór po zetknięciu z wodą i kwasami. Jako czynnik fluorujący pełni tę samą rolę pomocniczą w kierunku serii G.
Zastosowania cywilne o dużej skali - najskuteczniejszy z fluorków środek do trawienia i matowienia szkła (przemysł szklarski, znakowanie), obróbka metali, odkamienianie, dodatek do topników. Wartość wskaźnikowa niska.
Dane fizykochemiczne
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| wzór sumaryczny | NH4HF2 |
| masa molowa | 57,04 g/mol |
| postać | ciało stałe - płatki, kryształy, proszek |
| barwa | biała |
| zapach | słaby amoniakalny; kwaśny przy zawilgoceniu |
| temperatura topnienia | ok. 125 °C |
| temperatura rozkładu | powyżej ok. 130 °C - amoniak i fluorowodór |
| rozpuszczalność w wodzie | bardzo dobra |
| odczyn roztworu wodnego | kwaśny |
| działanie na materiały | silnie atakuje szkło - jeden z najskuteczniejszych fluorków |
Właściwości i zagrożenia jak przy wodorofluorku potasu, z dodatkowym ryzykiem uwalniania amoniaku przy ogrzewaniu. Oparzenia fluorowodorowe wymagają glukonianu wapnia; rękawice odporne na fluorki; próbki w tworzywie, nie w szkle.
Miejsce w procesie i pozycje pokrewne
- wodorofluorek potasu - odpowiednik potasowy; hasło rodziny fluorków;
- wodorofluorek sodu - odpowiednik sodowy;
- wodorofluorek amonu;
- fluorek potasu, fluorek sodu, heksafluorokrzemian sodu - pozostałe fluorki wykazu;
- difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania.
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C350 poz. 45 | kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych |
| Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) | nieobjęty wykazami 1-3 | jak wszystkie fluorki |
| Wspólny wykaz uzbrojenia UE | ML7 - prekursory bojowych środków trujących | |
| Lista Wassenaar | dual-use 1C350 | |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
| Przepisy chemiczne | rozporządzenia REACH i CLP | substancja żrąca, toksyczna |
| Przepisy przewozowe | ADR/RID klasa 8, UN 1727 / UN 2817 |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały, wskaźniki i zasady bezpieczeństwa jak przy wodorofluorku potasu: biały materiał krystaliczny, silne wytrawienie szkła, fluorek razem ze związkiem fosforoorganicznym jako wskaźnik rozstrzygający. Dodatkowo słaba woń amoniaku. Rękawice odporne na fluorki, glukonian wapnia, unikanie kontaktu z kwasami.
Wykrywanie - oznaczenie fluorków elektrodą jonoselektywną albo chromatografią jonową; jon amonowy potwierdza tożsamość soli.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - białe, suche płatki albo kryształy. Materiał niepełnowartościowy - zawilgocenie, zbrylenie, woń amoniaku wskazująca na rozkład.
Znaczenie prawne. Wodorofluorek amonu nie jest środkiem walki. Posiadanie w obrocie legalnym nie stanowi czynu zabronionego. Odpowiedzialność jak przy wodorofluorku potasu - rozstrzyga zestaw ze związkiem fosforoorganicznym.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 121 § 1 k.k. | wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru | od roku do lat 10 |
| art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. | przygotowanie | karalne, gdy ustawa tak stanowi |
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 165 § 1 pkt 2 k.k. | wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 156 § 1 k.k. | spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu - oparzenia fluorowodorowe | od 3 do 20 lat |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Wodorofluorek potasu - odpowiednik potasowy; hasło opisujące rodzinę fluorków
- Wodorofluorek sodu - odpowiednik sodowy
- Fluorek potasu, Fluorek sodu, Heksafluorokrzemian sodu - pozostałe fluorki
- Difluorek metylofosfonowy (DF) - produkt fluorowania
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 45.
- Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
- Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH) oraz rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP).
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 156, art. 165.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), klasa 8, UN 1727.