O,O-dietylo fosforoditionian

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski O,O-dietylo fosforoditionian, O,O-dietylo hydrofosforoditionian
angielski O,O-diethyl phosphorodithioate, O,O-diethyl hydrogen phosphorodithioate
nazwa systematyczna IUPAC O,O-dietylo fosforoditionian
oznaczenia branżowe DEDTP
numer CAS 298-06-6

Czym jest

O,O-dietylo fosforoditionian jest ditionowym analogiem O,O-dietylo fosforotionianu - estrem z dwoma atomami siarki zamiast jednego. Prowadzi do amitonu i pokrewnych środków serii V o resztach etylowych, a jednocześnie jest najważniejszym przemysłowym półproduktem insektycydów fosforoorganicznych.

Znaczenie cywilne jest tu jeszcze większe niż przy fosforotionianie: DEDTP jest bezpośrednim prekursorem malationu, dimetoatu, foratu i dziesiątek innych pestycydów ditiofosforanowych produkowanych w skali dziesiątek tysięcy ton rocznie. Jest zatem substancją o niskiej wartości wskaźnikowej, obecną powszechnie w przemyśle agrochemicznym; ocena opiera się wyłącznie na proporcji, kontekście i zestawie z komponentem aminowym.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C4H11O2PS2
masa molowa 186,23 g/mol
postać ciecz oleista
barwa jasnożółta do bursztynowej
zapach intensywny, siarkowy, czosnkowy
temperatura wrzenia ok. 80 °C przy 1 mmHg
gęstość ok. 1,17 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie ograniczona; hydroliza
trwałość dobra; wolno hydrolizuje
toksyczność własna umiarkowana; drażniący, o silnym zapachu

Zapach jest jeszcze intensywniejszy niż przy fosforotionianie - obecność dwóch atomów siarki nasila woń czosnkową. Jest to najsilniej pachnący z estrów tiofosforowych opisanych w tej podkategorii. Rękawice i ochrona oczu wystarczają.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 61 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Środki ochrony roślin rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 jako półprodukt insektycydowy - odrębny reżim
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja drażniąca

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - oleista ciecz o intensywnym zapachu siarkowym; obecność w zakładach produkcji pestycydów ditiofosforanowych jest uzasadniona i powszechna.

Wskaźniki - obecność razem z dietyloaminoetanolem i komponentami serii V; ilość niewspółmierna do produkcji agrochemicznej; sam ester jest wskaźnikiem słabym ze względu na masowe zastosowanie pestycydowe.

Zasady bezpieczeństwa - rękawice i ochrona oczu.

Wykrywanie - GC-MS, detektor płomieniowo-fotometryczny.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna, oleista ciecz jasnożółta do bursztynowej. Materiał niepełnowartościowy - ciemnienie, produkty utlenienia i hydrolizy.

Znaczenie prawne. O,O-dietylo fosforoditionian nie jest środkiem walki. Posiadanie w ramach produkcji pestycydów albo działalności badawczej nie stanowi czynu zabronionego. Ze względu na masowe zastosowanie agrochemiczne wykazanie zamiaru wytworzenia środka walki jest tu szczególnie trudne - wymaga dowodów wykraczających poza posiadanie, przede wszystkim zestawu z komponentem aminowym i skali niewspółmiernej do produkcji pestycydów. Sprawca dysponujący wyłącznie DEDTP znajduje się co najwyżej na etapie przygotowania (art. 16 k.k. w zw. z art. 121 k.k.), o ile zamiar da się wykazać.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 61.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.