Fosforyn dietylu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski fosforyn dietylu, fosfonian dietylu, wodorofosfonian dietylu
angielski diethyl phosphite, diethyl hydrogen phosphite
nazwa systematyczna IUPAC dietylo fosfonian
numer CAS 762-04-9

Czym jest

Fosforyn dietylu jest etylowym analogiem fosforynu dimetylu - estrem dialkilowym kwasu fosforawego z resztami etoksylowymi. Klasę estrów fosforynowych, ich zastosowania i znaczenie kontrolne opisano w haśle o pochodnej metylowej.

Reszta etoksylowa łączy fosforyn dietylu z kierunkiem etylowym - jest produktem hydrolizy chlorofosforynu dietylu oraz blokiem budulcowym estrów etylofosforowych powiązanych z amitonem. Zastosowania cywilne jak przy fosforynie dimetylu - dodatki olejowe, uniepalniacze, synteza organiczna; wartość wskaźnikowa niska.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C4H11O3P
masa molowa 138,10 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna do jasnożółtej
zapach słaby, estrowy
temperatura wrzenia ok. 138 °C przy 45 mmHg
gęstość 1,07 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie dobra; powolna hydroliza
trwałość dobra; hydrolizuje wolno
toksyczność własna umiarkowana; działanie drażniące

Właściwości jak przy fosforynie dimetylu: trwały, nieżrący, hydrolizuje powoli. Rękawice i ochrona oczu wystarczają.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 19 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) nieobjęty wykazami 1-3 ze względu na skalę zastosowań
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja drażniąca
Przepisy przewozowe ADR/RID - zależnie od klasyfikacji preparatu

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały, wskaźniki i zasady bezpieczeństwa jak przy fosforynie dimetylu: klarowna ciecz o słabym zapachu estrowym, obecność razem z czynnikami chlorującymi i związkami fosforoorganicznymi jako wskaźnik. Sam fosforyn dietylu jest wskaźnikiem słabym. Rękawice i ochrona oczu.

Wykrywanie - GC-MS; identyfikacja prosta.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna ciecz o wysokiej czystości. Materiał niepełnowartościowy - zażółcenie, produkty hydrolizy; degradacja powolna.

Znaczenie prawne. Fosforyn dietylu nie jest środkiem walki. Posiadanie w obrocie legalnym nie stanowi czynu zabronionego. Odpowiedzialność jak przy fosforynie dimetylu.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu zamiaru od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 19.
  2. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  3. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH) oraz rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP).
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.