Bojowe środki trujące

Substancje z wykazu 1 część A Konwencji CWC: fosforoorganiczne środki paralityczno-drgawkowe, iperyty, luizyty i środki obezwładniające.

  • Seskwiiperyt

    Iperyt o dwóch centrach alkilujących, trzy do pięciu razy silniejszy parząco od iperytu destylowanego, ale będący ciałem stałym - stosowany wyłącznie jako składnik mieszaniny HQ. Wyjątkowo trwały: materiał wyglądający na stary może zachowywać pełne właściwości.

  • Iperyt O

    Iperyt z mostkiem eterowym, składnik mieszaniny HT - obniża temperaturę krzepnięcia iperytu poniżej zera i zwiększa trwałość skażenia. Dominujący w amunicji zatopionej w Bałtyku; bryła z aktywnym rdzeniem pod zhydrolizowaną skorupą.

  • Chlorosarin

    Prekursor bezpośredni sarinu z wykazu 1 część B CWC; nie ma żadnego zastosowania cywilnego i nie powstaje przypadkowo, więc sama jego obecność przesądza o charakterze przedsięwzięcia. Hydrolizuje gwałtownie - próbki wymagają zabezpieczenia bezwodnego.

  • Chlorosoman

    Prekursor bezpośredni somanu z wykazu 1 część B CWC. Zawiera resztę pinakolilową, która nie występuje w żadnym produkcie przemysłowym - to czyni cały łańcuch pinakolon-alkohol pinakolinowy-chlorosoman-soman najbardziej jednoznacznym w wykazach kontrolnych.

  • Amiton (VG)

    Insektycyd sprzedawany jako Tetram w latach 1954-1958, wycofany z powodu toksyczności dla ssaków; jego budowa stała się punktem wyjścia dla całej serii V, w tym VX. Wykaz 2 CWC.

  • PFIB

    Perfluoroizobutylen - gaz duszący około dziesięciokrotnie silniejszy od fosgenu, bezwonny, powstający przy rozkładzie termicznym teflonu; w praktyce służb zagrożenie pożarowe i przemysłowe, nie zamachowe. Wykaz 2 CWC.

  • BZ (3-chinuklidylobenzylan)

    Jedyny psychotoksyczny środek obezwładniający wprowadzony do uzbrojenia; działa antycholinergicznie, więc atropina - odtrutka na sarin - jego objawy nasila. Rozstrzygające różnicowanie: źrenice szerokie, a nie szpilkowate.

  • Fosgen

    Dichlorek karbonylu - środek duszący o okresie utajenia sięgającym godzin, odpowiedzialny za większość zgonów po broni chemicznej w I wojnie światowej; dziś półprodukt o produkcji liczonej w milionach ton rocznie, ujęty w wykazie 3 CWC.

  • Cyjanowodór

    Środek ogólnotrujący blokujący oddychanie komórkowe; jedyny bojowy środek trujący lżejszy od powietrza, przez co gromadzi się przy suficie, a jego mieszanina z powietrzem jest wybuchowa. Wykaz 3 CWC.

  • Chlorocyjan

    Środek o działaniu mieszanym - cyjankowym i drażniąco-duszącym; cięższy od powietrza i przenikający przez starsze pochłaniacze filtracyjne, ale samorzutnie trimeryzujący do nieczynnego cyjanurchlorku. Wykaz 3 CWC.

  • Chloropikryna

    Trichloronitrometan - ciecz o bardzo silnym działaniu drażniącym, ujęta w wykazie 3 CWC, a zarazem fumigant rolniczy niezatwierdzony w UE; w praktyce służb najczęściej sprawa o nielegalny obrót środkiem ochrony roślin, nie o broń chemiczną.

  • Sarin (GB)

    Fosforoorganiczny środek paralityczno-drgawkowy serii G, wysoce lotny i nietrwały w terenie; rozpoznanie opiera się na prekursorach, aparaturze odpornej na fluorki i obrazie klinicznym.

  • Tabun (GA)

    Pierwszy historycznie środek paralityczno-drgawkowy, najłatwiejszy do wytworzenia bez aparatury fluorkowej; markerem zaopatrzeniowym jest zestaw cyjanków ze związkami fosforu.

  • Soman (GD)

    Środek serii G o skrajnie szybkim starzeniu kompleksu enzymatycznego, co unieważnia odtrutki oksymowe po kilku minutach; alkohol pinakolinowy jest jego najsilniejszym markerem zaopatrzeniowym.

  • Cyklosarin (GF)

    Najmniej lotny środek serii G, wytwarzany na dużą skalę przez Irak, często w mieszaninie z sarinem; wykrycie mieszaniny GB/GF ma wartość atrybucyjną.

  • VX

    Najbardziej toksyczny powszechnie znany środek paralityczno-drgawkowy; oleista ciecz o wyglądzie oleju silnikowego, skrajnie trwała, wnikająca przez skórę z opóźnieniem objawów.

  • Nowiczoki (środki czwartej generacji)

    Rodzina środków zaprojektowanych tak, by omijać listy kontrolne; objęte wykazem 1 CWC dopiero od 2020 r. przez pozycje rodzajowe, praktycznie niewykrywalne sprzętem polowym.

  • Iperyt siarkowy (gaz musztardowy)

    Wezykant o opóźnionym o godziny działaniu, w polskim klimacie przez większość roku występujący jako ciało stałe; najczęstszy realny kontakt służb z BST to znaleziska amunicji historycznej.

  • Iperyty azotowe (HN-1, HN-2, HN-3)

    Wezykanty alkilujące o silniejszym niż iperyt siarkowy działaniu na szpik; HN-2 (mechloretamina) jest jednocześnie dopuszczonym do obrotu lekiem przeciwnowotworowym.

  • Lewizyt

    Wezykant arsenoorganiczny o natychmiastowym bólu przy kontakcie i zapachu geranium; skażenie gruntu arsenem jest wykrywalne dziesięcioleciami zwykłą analizą pierwiastkową.

Halogenki fosforu

Chlorki, fluorki i mieszane halogenki fosforu oraz kwasów fosfonowych - ogniwa bezpośrednio poprzedzające środki serii G i V.

  • Tlenochlorek fosforu

    Produkt utlenienia trichlorku fosforu i jedyna droga do tabunu - jedynego środka paralityczno-drgawkowego o szkielecie fosforoamidowym. Kierunek ten nie wymaga aparatury odpornej na fluorki, więc jest trudniejszy rozpoznawczo; rozstrzyga zestaw z cyjankiem i aminą drugorzędową. Wykaz 3 CWC.

  • Difluorek metylofosfonowy

    Składnik A binarnego układu sarinowego i wspólny prekursor sarinu, somanu i cyklosarinu - wystarczy dodać odpowiedni alkohol. Trwały w warunkach bezwodnych, atakuje szkło. Zestaw DF z alkoholem w osobnych pojemnikach jest równoważny posiadaniu środka gotowego.

  • Dichlorek metylofosfonowy

    Węzłowy półprodukt serii G - przez niego przechodzą obie drogi do sarinu, somanu i cyklosarinu. Najwcześniejsze ogniwo obejmujące wszystkie kierunki syntezy. Zawiera wiązanie fosfor-metyl, obce zwykłej chemii fosforanowej. Wykaz 2 CWC.

  • Trichlorek fosforu

    Wyjściowy związek fosforu dla całej chemii fosforoorganicznej - punkt wspólny serii G, serii V i tabunu. Kilkanaście pozycji 1C350 wywodzi się właśnie z niego, bo kontrolę prowadzi się na poziomie produktów pośrednich, nie surowca. Sam ma najsłabszą wartość wskaźnikową. Wykaz 3 CWC.

  • Dichloro(etylo)fosfina

    Etylowy analog dichloro(metylo)fosfiny, prowadzący do etylowych środków serii V pochodnych wobec amitonu. Element domknięcia rodzajowego wykazu - kontrola obejmuje analog, by uniemożliwić obejście reżimu. Wykaz 2 CWC.

  • Dichlorek etylofosfonowy

    Etylowy analog dichlorku metylofosfonowego, prowadzący do etylowych analogów środków serii G i V. Element domknięcia rodzajowego wykazu 2 CWC - dichlorki alkilofosfonowe obejmują wprost zakres podstawników. Marker hydrolizy to kwas etylofosfonowy.

  • Difluorek etylofosfonowy

    Etylowy analog difluorku metylofosfonowego, składnik binarny etylowy. Jak DF opatrzony adnotacją zob. wykaz uzbrojenia - sama obecność przesądza o charakterze przedsięwzięcia, bo brak zastosowań cywilnych. Atakuje szkło, trwały bezwodnie. Wykaz 1 CWC.

  • Dichloro(metylo)fosfina

    Chlorek fosfoninowy - fosfor na niższym stopniu utlenienia niż w dichlorku metylofosfonowym. To fosfoniny, nie fosfoniany, prowadzą do składnika binarnego QL. Odczynnik niszowy, samozapalny na powietrzu, utleniający się do fosfonianu. Wykaz 2 CWC.

  • Etylodifluorofosfina

    Etylowy analog metylodifluorofosfiny, prowadzący do etylowych analogów składnika binarnego QL i środków serii V pochodnych wobec amitonu. Element domknięcia rodzajowego wykazu. Samozapalna i wytrawiająca szkło. Wykaz 2 CWC.

  • Metylodifluorofosfina

    Fluorowany chlorek fosfinowy - łączy niższy stopień utlenienia gałęzi QL z wiązaniem fosfor-fluor. Ogniwo alternatywnej drogi do składnika binarnego QL. Samozapalna i wytrawiająca szkło zarazem. Wykaz 2 CWC.

  • Pentachlorek fosforu

    Silny czynnik chlorujący z odwodnieniem - odczynnik z wyboru tam, gdzie chlorek tionylu zawodzi. Chloruje kwas metylofosfonowy do dichlorku i stabilizuje dichlorek siarki. Postać stała, w odróżnieniu od ciekłych trichlorku i tlenochlorku. Wykaz 3 CWC.

  • Dichlorek N,N-dimetylofosforoamidowy

    Produkt pośredni bezpośrednio poprzedzający tabun - szkielet fosforoamidowy jest już złożony, pozostaje podstawienie grupy cyjanowej i etoksylowej. Wiązanie fosfor-azot bez zastosowań cywilnych czyni go sygnałem mocniejszym niż same surowce zestawu tabunowego. Wykaz 2 CWC.

  • Dichlorek metylotiofosfonowy

    Analog siarkowy dichlorku metylofosfonowego i węzeł rozgałęzienia do serii V - to wiązanie fosfor-siarka odróżnia VX od sarinu. Brak zastosowań przemysłowych, w odróżnieniu od estrów tiofosforowych będących podstawą insektycydów. Hydroliza uwalnia jednocześnie chlorowodór i siarkowodór.

  • Dichlorofosforan metylu

    Fosforohalogenek - reszta alkoksylowa łączy się z fosforem przez tlen, nie przez węgiel jak w fosfonianach. Reprezentant grupy prekursorów środków fosforanowych i fosforoamidowych. Domknięcie rodzajowe wykazu: kombinacje reszt metyl/etyl i halogenów chlor/fluor. Wykaz 2 CWC.

  • Dichlorofosforan etylu

    Etylowy analog dichlorofosforanu metylu. Reszta O-etylowa jest tą samą, która występuje w tabunie, więc związek ma bezpośrednie znaczenie dla kierunku fosforoamidowego. Wykaz 2 CWC.

  • Difluorofosforan metylu

    Fluorowany fosforohalogenek - wiązanie fosfor-fluor nadaje zdolność hamowania acetylocholinoesterazy, więc bliższy środkowi gotowemu niż dichlorofosforan. Atakuje szkło, wymaga aparatury odpornej na fluorki. Wykaz 2 CWC.

  • Difluorofosforan etylu

    Etylowy analog difluorofosforanu metylu. Reszta O-etylowa odpowiada tej w tabunie, wiązanie fosfor-fluor nadaje zdolność hamowania acetylocholinoesterazy. Atakuje szkło. Wykaz 2 CWC.

  • Chlorofosforyn dietylu

    Chlorek fosforynowy - fosfor trójwiązalny z dwiema resztami etoksylowymi i reaktywnym chlorem. Prekursor estrów fosforynowych powiązany z gałęzią fosfoninową prowadzącą do QL. Utlenia się tlenem atmosferycznym, wymaga atmosfery obojętnej. Wykaz 2 CWC.

  • Chlorofluorofosforan metylu

    Mieszana pochodna chlorowo-fluorowa fosforohalogenków, ogniwo pośrednie częściowego fluorowania. Obecność chloru i fluoru zarazem wskazuje na proces fluorowania w toku - materiał częściowo przereagowany. Atakuje szkło. Wykaz 2 CWC.

  • Chlorofluorofosforan etylu

    Etylowy analog chlorofluorofosforanu metylu, ogniwo pośrednie częściowego fluorowania. Reszta O-etylowa jak w tabunie. Zamyka grupę fosforohalogenków wykazu 1C350. Atakuje szkło. Wykaz 2 CWC.

Estry i fosforyny

Estry kwasów fosfonowych i fosforawych oraz sam kwas metylofosfonowy - grupa obejmująca zarówno półprodukty, jak i symulanty stosowane w szkoleniu i kalibracji detektorów.

  • Metylofosfonian dimetylu

    Uniepalniacz do pianek poliuretanowych, a zarazem najczęściej stosowany symulant środków paralityczno-drgawkowych. Detektory reagują na DMMP z założenia - to najczęstsza przyczyna fałszywych alarmów przy rozpoznaniu chemicznym. Legalnie występuje w jednostkach wojskowych i ośrodkach szkoleniowych.

  • Fosforyn dimetylu (DMP)

    Ester dialkilowy kwasu fosforawego, reprezentant grupy fosforynów - dodatek do olejów, uniepalniacz, stabilizator PVC, prekursor glifosatu. Trwały i nieżrący, w odróżnieniu od chlorków fosforu. Niska wartość wskaźnikowa - substancja powszechna. Wykaz 1C350.

  • Fosforyn trimetylu (DMP)

    Pełny ester trójalkilowy kwasu fosforawego, nukleofil fosforowy stosowany w reakcji Arbuzowa do wytwarzania fosfonianów, m.in. DMMP. Ligand fosforowy w katalizie. Utlenia się do fosforanu. Niska wartość wskaźnikowa. Wykaz 1C350.

  • Etylofosfonian dietylu

    Ester kwasu etylofosfonowego, etylowy odpowiednik DEMP i DMMP z wiązaniem fosfor-etyl. Prowadzi do etylowych analogów serii G i V. Stosowany jako uniepalniacz i symulant - z tymi samymi konsekwencjami dla fałszywych alarmów detekcyjnych. Wykaz 1C350.

  • N,N-dimetylofosforoamidan dietylu

    Trwały estrowy analog dichlorku N,N-dimetylofosforoamidowego - modelowy analog tabunu pozbawiony grupy cyjanowej i fluoru. Wiązanie fosfor-azot kierunku tabunowego. Stosowany jako symulant związków fosforoamidowych. Wykaz 2 CWC.

  • Fosforyn dietylu

    Etylowy analog fosforynu dimetylu - ester dialkilowy kwasu fosforawego z resztami etoksylowymi. Produkt hydrolizy chlorofosforynu dietylu, blok budulcowy estrów etylofosforowych powiązanych z amitonem. Niska wartość wskaźnikowa. Wykaz 1C350.

  • O-etylo O-2-diizopropyloaminoetylo metylofosfinin

    Składnik binarnego systemu VX - zawiera cały szkielet cząsteczki poza atomem siarki. Drugim składnikiem jest siarka elementarna, całkowicie niekontrolowana i dostępna w sklepie ogrodniczym, więc ujawnienie QL jest równoważne ujawnieniu środka gotowego. Wykaz 1 CWC.

  • Fosforyn trietylu

    Etylowy analog fosforynu trimetylu, pełny ester trójalkilowy kwasu fosforawego. Nukleofil fosforowy w reakcji Arbuzowa do estrów etylofosfonowych, ligand w katalizie. Reszta etoksylowa łączy go z kierunkiem serii V. Wykaz 1C350.

  • Metylofosfonin dietylu

    Ester fosfoninowy - fosfor trójwiązalny z wiązaniem fosfor-metyl. Ogniwo pośrednie gałęzi fosfoninowej prowadzącej do składnika binarnego QL. Utlenia się tlenem do fosfonianu DEMP, wymaga atmosfery obojętnej. Wykaz 2 CWC.

  • Etylofosfonian dimetylu

    Ester dimetylowy kwasu etylofosfonowego, wariant estrowy etylofosfonianu dietylu. Wiązanie fosfor-etyl, reszty O-metylowe. Symulant o niskiej wartości wskaźnikowej. Wykaz 1C350.

  • Kwas metylofosfonowy

    Prekursor dichlorku metylofosfonowego, a przede wszystkim uniwersalny marker analityczny - końcowy produkt hydrolizy wszystkich środków serii G i V. Sam nie rozstrzyga o rodzaju środka; rozstrzygają markery swoiste IMPA, PMPA, CHMPA i EMPA. Utrzymuje się w gruncie latami.

  • Metylofosfonian dietylu

    Ester dietylowy kwasu metylofosfonowego - reszta O-etylowa odpowiada tej występującej w cząsteczce VX, więc kierunek prowadzi do serii V, a nie G jak przy DMMP. Stosowany także jako symulant, z tymi samymi konsekwencjami dla fałszywych alarmów detekcyjnych.

  • Fosforyn triizopropylu

    Izopropylowy analog fosforynu trimetylu. Reszta O-izopropylowa odpowiada tej w sarinie, co czyni go potencjalnym blokiem budulcowym pochodnych kierunku serii G. Utlenia się do fosforanu. Niska wartość wskaźnikowa. Wykaz 1C350.

  • O,O-dietylo fosforotionian

    Ester tiofosforowy z resztami etoksylowymi prowadzący do amitonu. W odróżnieniu od komponentów metylotiofosfonowych ma rzeczywiste zastosowania cywilne - jest podstawą insektycydów fosforoorganicznych (paration, malation), stąd niższa wartość wskaźnikowa. Wykaz 2 CWC.

  • O,O-dietylo fosforoditionian

    Ditionowy analog fosforotionianu z dwoma atomami siarki, najważniejszy przemysłowy półprodukt insektycydów ditiofosforanowych (malation, dimetoat, forat) produkowanych w dziesiątkach tysięcy ton. Najsilniej pachnący z estrów tiofosforowych, o niskiej wartości wskaźnikowej. Wykaz 2 CWC.

Aminy i aminoalkohole

Aminy drugorzędowe, etanoloaminy, aminoalkohole i aminotiole - komponenty aminowe tabunu, iperytów azotowych i całej serii V.

  • Chlorek N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu

    Pochodna chlorowa aminoalkoholu diizopropylowego, ogniwo przedostatnie schematu klasycznego VX. Brak zastosowań cywilnych czyni ją wskaźnikiem rozstrzygającym. Wolna zasada polimeryzuje samorzutnie - wybór postaci solnej świadczy o wiedzy sprawcy o mechanizmie cyklizacji. Wykaz 2 CWC.

  • N,N-diizopropylo-(beta)-tioloetanoamina

    Prekursor bezpośredni VX o najwyższej wartości wskaźnikowej wśród prekursorów chemicznych - brak zastosowań cywilnych, nie powstaje ubocznie, jest ostatnim ogniwem łańcucha. Skrajnie intensywny zapach siarkowy zdradza obiekt na zewnątrz i utrzymuje się tygodniami. Wykaz 2 CWC.

  • Dimetyloamina

    Źródło grupy aminowej w cząsteczce tabunu i trzeci składnik zestawu tabunowego. Towar masowy o produkcji liczonej w setkach tysięcy ton, więc sama nic nie przesądza. Rodzaj aminy wskazuje kierunek syntezy: metylowa prowadzi do tabunu, etylowa do amitonu, izopropylowa do VX.

  • Chlorowodorek dimetyloaminy

    Postać solna dimetyloaminy - trwałe ciało stałe, wygodniejsze w magazynowaniu niż lotny gaz. Ta sama rola w zestawie tabunowym co wolna amina. Niska wartość wskaźnikowa. Wykaz 1C350.

  • N,N-diizopropylo-(beta)-amino etanol

    Aminoalkohol będący bezpośrednim składnikiem alkoholowym QL i punktem wyjścia wszystkich pochodnych diizopropylowych. Najbardziej niepozorne ogniwo łańcucha - nie zdradza się zapachem ani zagrożeniem pożarowym, więc rozpoznanie musi opierać się na dokumentacji zaopatrzeniowej. Wykaz 2 CWC.

  • Trietanoloamina

    Prekursor iperytu azotowego HN-3, a zarazem substancja o najszerszym legalnym zastosowaniu w całej encyklopedii - od kremów i szamponów po cementownie. Sama nic nie przesądza; wskaźnikiem rozstrzygającym jest wyłącznie zestaw z czynnikiem chlorującym. Wykaz 3 CWC.

  • Di-izopropyloamina

    Źródło podstawnika diizopropyloaminowego charakterystycznego dla VX. Wykaz 1C350 zawiera siedem pozycji z tym motywem - najgęstszą obsadę pojedynczego fragmentu strukturalnego, bo w chemii cywilnej jest on praktycznie nieobecny. Ciecz o temperaturze zapłonu poniżej zera.

  • Chlorowodorek trietanoloaminy

    Postać solna trietanoloaminy - ciało stałe krystaliczne, wygodniejsze w magazynowaniu niż lepka ciecz. Ta sama rola prekursora HN-3 co wolna amina. Niska wartość wskaźnikowa. Wykaz 3 CWC.

  • Chlorowodorek chlorku N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu

    Postać solna chlorku diizopropyloaminoetylu, ogniwa schematu klasycznego VX. Chlorowodorek jest trwały - protonowanie azotu hamuje cyklizację, przez którą wolna zasada polimeryzuje. Brak zastosowań cywilnych, wskaźnik rozstrzygający. Wykaz 2 CWC.

  • Etylodietanoloamina

    Prekursor iperytu azotowego HN-1 z rodziny etanoloamin. Zastosowania węższe niż trietanoloamina - głównie przemysł gazowniczy - więc wartość wskaźnikowa wyższa. Zestaw z chlorkiem tionylu jest wskaźnikiem rozstrzygającym. Wykaz 3 CWC.

  • Dietyloamina

    Źródło podstawnika dietyloaminowego w cząsteczce amitonu. Pozycja o charakterze domknięcia rodzajowego - produkt docelowy nie jest środkiem stosowanym, a sama amina to towar powszechny. Uwaga na kolizję skrótu DEA z dietanoloaminą: weryfikować numer CAS, nie skrót.

  • Chlorowodorek N,N-diizopropyloaminoetanoetiolu

    Postać solna tiolu diizopropylowego, prekursora bezpośredniego VX. Chlorowodorek jest trwalszy - spowolnione utlenianie do disiarczku, przez które degraduje wolna zasada. Brak zastosowań cywilnych; intensywny zapach siarkowy zdradza obiekt. Wykaz 2 CWC.

  • Metylodietanoloamina

    Prekursor iperytu azotowego HN-2 (mechloretaminy) - środka jednocześnie bojowego i dopuszczonego jako lek przeciwnowotworowy. Masowy absorbent do usuwania CO2 i siarkowodoru z gazu, stąd niska wartość wskaźnikowa. Ujęta w pozycji 1C450.b.8. Wykaz 3 CWC.

Związki siarki i alkohole

Siarczki, chlorki siarki i tiodiglikol prowadzące do iperytów siarkowych oraz alkohole decydujące o rodzaju środka serii G.

  • Tiodiglikol

    Najważniejszy prekursor iperytu siarkowego i zarazem produkt jego hydrolizy; substancja o rozległym legalnym zastosowaniu w poligrafii i tekstyliach. Zestaw z czynnikiem chlorującym pozwala wytworzyć iperyt w jednym etapie. Wykaz 2 CWC.

  • Chlorek tionylu

    Uniwersalny czynnik chlorujący o produkcji liczonej w setkach tysięcy ton - od baterii litowo-tionylowych po syntezę leków. Zestaw z tiodiglikolem daje iperyt w jednym etapie, z efedryną prowadzi do metamfetaminy. Wykaz 3 CWC.

  • 2-chloroetanol

    Uniwersalny nośnik grupy chloroetylowej - substrat wspólny dla wszystkich iperytów, siarkowych i azotowych. W odróżnieniu od tiodiglikolu jest sam w sobie trucizną wchłaniającą się przez nieuszkodzoną skórę, przy słabym i przyjemnym zapachu. Zestaw z siarczkiem sodu jest wskaźnikiem rozstrzygającym.

  • Alkohol pinakolinowy

    Część alkoholowa somanu i jedyny prekursor serii G bez zastosowań przemysłowych - dlatego kontrola tej substancji jest skuteczna, w odróżnieniu od alkoholu izopropylowego czy cykloheksanolu. Izomery rozdzielone objęte są wykazem 1, racemat wykazem 2 CWC.

  • Pinakolon

    Surowiec do alkoholu pinakolinowego, pierwsze ogniwo łańcucha somanowego - jedynego w tej encyklopedii, w którym żadne ogniwo nie jest towarem masowym. To czyni kontrolę kierunku somanowego najskuteczniejszą. Substancja trwała, więc degradacja materiału jest tu mało prawdopodobna.

  • Pentasiarczek fosforawy

    Czynnik wprowadzający siarkę do związków fosforoorganicznych - przejście od serii G do serii V. Surowiec masowy do dodatków olejowych ZDDP, więc sam nic nie przesądza; rozstrzyga zestaw ze związkami metylofosfonowymi. Jedyna substancja klasy ADR 4.3 w tej części encyklopedii.

  • Siarczek sodu

    Źródło siarki w syntezie tiodiglikolu. Zestaw z 2-chloroetanolem i czynnikiem chlorującym to jedyna droga do iperytu, w której żaden surowiec wyjściowy nie podlega Konwencji CWC. Uwalnia siarkowodór - gaz cięższy od powietrza, porażający węch, najczęstsza przyczyna zgonów wielokrotnych ratowników.

  • Monochlorek siarki

    Trwalszy i łatwiej dostępny odpowiednik dichlorku siarki, dający jednak produkt o niższej zawartości iperytu. Dzieli numer UN 1828 z dichlorkiem przy odmiennej pozycji wykazu - niejednoznaczność wykorzystywana przy obchodzeniu kontroli. Z chlorem daje się przekształcić w dichlorek.

  • Dichlorek siarki

    Odczynnik drogi Levinsteina - jednoetapowej syntezy iperytu z etylenu, najkrótszej obok lewizytowej. Produkt zawiera tylko 60-70 procent iperytu, stąd oznaczenie H zamiast HD. Barwa wiśniowa przechodząca w żółtą jest najprostszym wizualnym wskaźnikiem degradacji w całej encyklopedii.

Fluorki, cyjanki i związki arsenu

Nieorganiczne sole i związki wprowadzające fluor, grupę cyjanową albo arsen - żaden z nich nie jest objęty wykazami Konwencji ze względu na skalę zastosowań przemysłowych.

  • Fluorek potasu

    Obojętna sól fluorkowa, czynnik fluorujący słabszy od wodorofluorku potasu, wymagający rozpuszczalnika bezwodnego. Łagodniejszy w obsłudze dzięki obojętnemu odczynowi. Jak wszystkie fluorki - nieobjęty CWC, wskaźnik słaby bez zestawu ze związkiem fosforu. Wykaz 1C350.

  • Fluorowodór

    Czynnik fluorujący, bez którego nie da się wytworzyć żadnego środka serii G; nieobjęty wykazami CWC ze względu na skalę zastosowań cywilnych. To on wymusza aparaturę niklową i teflonową - najsilniejszy wskaźnik strukturalny nielegalnej produkcji. Wytrawia szkło.

  • Trichlorek arsenu

    Prekursor bezpośredni lewizytu; droga do broni chemicznej jest tu najkrótsza - wystarczy acetylen z butli spawalniczej. Legalnie stosowany do produkcji arsenku galu. Arsen nie znika, więc zwykłe badanie gruntu na arsen jest najskuteczniejszą czynnością sprawdzającą.

  • Cyjanek potasu

    Odpowiednik potasowy cyjanku sodu, o mniejszej zawartości jonu cyjankowego i wyższej higroskopijności. Archetyp trucizny w wyobraźni społecznej - stąd nadreprezentacja w zamiarach i wyjątkowo częste fałszerstwa w obrocie nielegalnym. Test na cyjanki jest przy tym haśle obowiązkowy.

  • Wodorofluorek potasu

    Stały nośnik fluoru i najwygodniejszy czynnik fluorujący dla przedsięwzięć poza zapleczem przemysłowym. Fluorowanie solami nie wymaga aparatury niklowej - brak takiej instalacji nie wyklucza więc kierunku serii G. Oparzenia wymagają glukonianu wapnia, jak przy fluorowodorze.

  • Wodorofluorek amonu lub bifluorek amonu

    Amonowy odpowiednik wodorofluorku potasu - kwaśna sól fluorkowa z kationem amonowym, przy ogrzewaniu rozkłada się na amoniak i fluorowodór. Najskuteczniejszy z fluorków środek do trawienia szkła. Wykaz 1C350 poz. 45.

  • Fluorek sodu

    Sodowy odpowiednik fluorku potasu, najpowszechniej znany fluorek nieorganiczny - fluoryzacja wody i past do zębów. Największa skala zastosowań i najniższa wartość wskaźnikowa w rodzinie fluorków. Słaby czynnik fluorujący. Wykaz 1C350.

  • Wodorofluorek sodu

    Sodowy odpowiednik wodorofluorku potasu - kwaśna sól fluorkowa o właściwościach pośrednich między obojętnym fluorkiem sodu a mocniejszym wodorofluorkiem potasu. Stały nośnik fluoru, kwaśny, atakuje szkło. Wykaz 1C350 poz. 44.

  • Cyjanek sodu

    Sól cyjankowa o masowym zastosowaniu w hydrometalurgii złota i galwanotechnice, a zarazem prekursor tabunu, cyjanowodoru i chlorocyjanu. Zawilgocony uwalnia cyjanowodór samorzutnie - materiał zbrylony ma mniej substancji czynnej, ale jego otoczenie jest groźniejsze niż przy soli suchej.

  • Heksafluorokrzemian sodu

    Fluorek zlozony z kompleksowym anionem heksafluorokrzemianowym - najslabszy czynnik fluorujacy w rodzinie fluorkow. Fluoryzacja wody pitnej, emalie, insektycydy. Najnizsza wartosc wskaznikowa. Wykaz 1C350 poz. 46.

Amidyny (środki czwartej generacji)

Formamidyny, acetamidyny, propanamidyny i butanamidyny dopisane do wykazu wraz z objęciem kontrolą nowiczoków; grupa bez zastosowań cywilnych.

  • N,N-dimetyloformamidyna

    Najprostsza z dialkiloamidyn wykazu (poz. 73-88) dopisanych wraz z objeciem kontrola srodkow czwartej generacji (nowiczokow). Haslo opisuje calosciowo rodzine amidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika strukturalnego nowiczokow. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 73.

  • N,N-dietyloformamidyna

    Dietylowy czlon grupy formamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 74.

  • N,N-dipropyloformamidyna

    Dipropylowy czlon grupy formamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 75.

  • N,N-diizopropyloformamidyna

    Diizopropylowy czlon grupy formamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 76.

  • N,N-dimetyloacetamidyna

    Dimetylowy czlon grupy acetamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 77.

  • N,N-dietyloacetamidyna

    Dietylowy czlon grupy acetamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 78.

  • N,N-dipropyloacetamidyna

    Dipropylowy czlon grupy acetamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 79.

  • N,N-dimetylopropanamidyna

    Dimetylowy czlon grupy propanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 80.

  • N,N-dietylopropanamidyna

    Dietylowy czlon grupy propanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 81.

  • N,N-dipropylopropanamidyna

    Dipropylowy czlon grupy propanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 82.

  • N,N-dimetylobutanamidyna

    Dimetylowy czlon grupy butanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 83.

  • N,N-dietylobutanamidyna

    Dietylowy czlon grupy butanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 84.

  • N,N-dipropylobutanamidyna

    Dipropylowy czlon grupy butanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 85.

  • N,N-diizopropylobutanamidyna

    Diizopropylowy czlon grupy butanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 86.

  • N,N-dimetylizobutanamidyna

    Dimetylowy czlon grupy izobutanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 87.

  • N,N-dietylizobutanamidyna

    Dietylowy czlon grupy izobutanamidyn z rodziny dialkiloamidyn - noscnik ugrupowania amidynowego, znacznika srodkow czwartej generacji. Brak zastosowan cywilnych. Wykaz 1C350 poz. 88.

Toksyny

Toksyny pochodzenia biologicznego objęte wykazem 1 CWC oraz kontrolą w pozycji 1C351.

  • Rycyna

    Toksyna białkowa z nasion rącznika - militarnie nieskuteczna, ale najczęściej spotykana w rzeczywistych sprawach karnych. Kluczowe rozróżnienie: testy immunologiczne wykrywają białko także zdenaturowane, więc wynik dodatni nie dowodzi zdolności do wywołania skutku. Wykaz 1 CWC.

  • Saksytoksyna

    Neurotoksyna blokująca kanały sodowe, powodująca porażenie wiotkie przy zachowanej świadomości. W odróżnieniu od rycyny jest związkiem drobnocząsteczkowym - termostabilnym, możliwym do syntezy chemicznej. Jednocześnie substancja wykazu 1 CWC i monitorowane zanieczyszczenie małży.

Instalacje i sprzęt

Aparatura procesowa odporna na korozję z pozycji 2B350 oraz instalacje produkcyjne objęte kontrolą wywozu.

  • Zbiorniki reakcyjne i reaktory (2B350.a)

    Reaktory z materiałów odpornych na korozję - nikiel, monel, hastelloy, emalia, PTFE - powyżej 100 litrów. Najskuteczniejszy punkt kontroli całego łańcucha: aparatura jest droga, identyfikowalna i ma numery seryjne, w odróżnieniu od prekursorów o zastosowaniach cywilnych.

  • Mieszadla i wirniki (2B350.b)

    Mieszadła do reaktorów wraz z wirnikami, wałami i tulejami - kontrolowane osobno, by rozdrobnienie zamówienia na części nie omijało reżimu. Napęd magnetyczny bez uzasadnienia procesowego jest wskaźnikiem wysokiej wartości, a wirnik i uszczelnienie zatrzymują ślady procesowe lepiej niż ścianki zbiornika.

  • Zbiorniki magazynowe (2B350.c)

    Zbiorniki i odbieralniki z materiałów odpornych na korozję. Kontrola ma tu mniejszą skuteczność niż przy reaktorach, bo funkcję zbiornika łatwo zastąpić beczką lub IBC - z wyjątkiem wykonań niklowych i fluoropolimerowych. Dowodowo wdzięczniejsze od reaktorów: osad denny i grunt pod tacą.

  • Wymienniki ciepla i skraplacze (2B350.d)

    Wymienniki i skraplacze o powierzchni wymiany powyżej progu. Kontrola skuteczna jak przy reaktorach - wężownicy z rurki nie da się improwizować. Brak odbioru ciepła przesądza o niepowodzeniu procesu w sposób możliwy do wyliczenia, a ucieczka termiczna grozi rozerwaniem aparatu.

  • Kolumny destylacyjne i absorpcyjne (2B350.e)

    Kolumny o średnicy powyżej progu wraz z rozdzielaczami. To kolumna tworzy różnicę między materiałem surowym a wojskowym - oznaczenie HD przy iperycie znaczy "destylowany". Instalacja próżniowa przy kolumnie jest wskaźnikiem wysokiej wartości, a ciecz płucząca skrubera to najłatwiejsza do pobrania próbka w całym obiekcie.

  • Urzadzenia napelniajace (2B350.f)

    Automatyczne nalewarki sterowane zdalnie. Sterowanie zdalne jest znamieniem pozycji, bo napełnianie to operacja o najwyższym ryzyku narażenia. Rodzaj pojemników docelowych - ampułki, opakowania kosmetyczne, korpusy amunicji - bywa mocniejszym dowodem zamiaru niż sama substancja.

  • Zawory i armatura (2B350.g)

    Zawory powyżej progu średnicy wraz z korpusami, kulami, membranami i wkładkami. Zawory z mieszkiem i membranowe - stosowane tylko tam, gdzie przeciek jest niedopuszczalny - są wskaźnikiem wysokiej wartości. Dowodowo element najwydajniejszy: przestrzeń wokół kuli nie jest przepłukiwana przy żadnym położeniu.

  • Pompy z uszczelnieniem wielokrotnym i bezuszczelnieniowe (2B350.i)

    Pompy z uszczelnieniem podwójnym, bezuszczelnieniowe i próżniowe. Pompa próżniowa jest warunkiem oczyszczania substancji rozkładających się przed wrzeniem - bez niej instalacja daje wyłącznie materiał surowy. Olej pompy próżniowej i ciecz barierowa to najłatwiejsze do pobrania próbki dowodowe w całym obiekcie.

Ochrona i wykrywanie

Sprzęt ochronny i detekcyjny z pozycji 1A004 oraz wyposażenie do unieszkodliwiania z pozycji 1A006.

  • Maski i aparaty oddechowe (1A004.a)

    Maski, pochłaniacze i aparaty izolujące. Hasło ma podwójne znaczenie: przedmiot kontroli wywozowej oraz własne wyposażenie funkcjonariusza, którego ograniczenia - typy pochłaniaczy, przebicie, terminy ważności, szczelność - przesądzają o bezpieczeństwie czynności.

  • Odziez ochronna (1A004.b)

    Ubiory filtracyjne i gazoszczelne oraz rękawice. Punkt krytyczny dla funkcjonariusza: rękawice lateksowe i nitrylowe nie chronią przed iperytami ani środkami fosforoorganicznymi, a odzież filtracyjna nie chroni przed cieczą. Dobór odzieży przez sprawcę dowodzi wiedzy o charakterze materiału.

  • Sprzet detekcyjny bojowych srodkow trujacych (1A004.c)

    Detektory IMS, FPD, SAW, rurki i papierki wykrywcze - kontrolowane, bo pozwalają wytwórcy oceniać produkt i chronić się przy produkcji. Kluczowa zasada dla funkcjonariusza: żadne z tych urządzeń nie jest uniwersalne, a wynik ujemny nie wyklucza obecności środka bojowego.

  • Wyposazenie do unieszkodliwiania ladunkow (1A006)

    Dysruptory, roboty pirotechniczne, skafandry i zagłuszarki. Kontrolowane, bo ujawniają metodykę neutralizacji i pozwalają konstruktorowi ładunku sprawdzić odporność zabezpieczeń przeciwpodejmowych. Zagłuszarki są w Polsce zakazane w obrocie cywilnym niezależnie od kontekstu.

  • Systemy monitorowania czynnikow toksycznych (2B351)

    Stacjonarne systemy detekcji gazów - odpowiednik przemysłowy sprzętu polowego 1A004.c. Dwa źródła ustaleń przy oględzinach: rozmieszczenie głowic zdradza gęstość spodziewanego gazu, a rejestr zdarzeń centrali dokumentuje przebieg procesów przez wiele miesięcy.