Metylofosfonin dietylu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski metylofosfonin dietylu, ester dietylowy kwasu metylofosfonawego
angielski diethyl methylphosphonite
nazwa systematyczna IUPAC dietylo metylofosfonin
numer CAS 15715-41-0

Czym jest

Metylofosfonin dietylu jest estrem fosfoninowym - związkiem fosforu na niższym stopniu utlenienia niż fosfoniany, z wiązaniem fosfor-metyl i dwiema resztami etoksylowymi. Jak zaznaczono przy QL i dichloro(metylo)fosfinie, to fosfoniny - nie fosfoniany - są bezpośrednimi prekursorami składnika binarnego QL.

Metylofosfonin dietylu jest ogniwem pośrednim gałęzi fosfoninowej: powstaje z dichloro(metylo)fosfiny i etanolu, a z niego przez wymianę reszty alkoholowej na diizopropyloaminoetanolową otrzymuje się QL. Odczynnik niszowy, o zastosowaniach w syntezie związków fosforoorganicznych; wartość wskaźnikowa umiarkowana do wysokiej ze względu na powiązanie z kierunkiem binarnym.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C5H13O2P
masa molowa 136,13 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna do jasnożółtej
zapach ostry, fosfinowy
temperatura wrzenia ok. 55 °C przy 15 mmHg
gęstość ok. 0,97 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie ograniczona; hydroliza
trwałość dobra bezwodnie i beztlenowo; wrażliwy na utlenianie do fosfonianu
toksyczność własna umiarkowana; drażniący

Jako związek fosforu trójwiązalnego, metylofosfonin dietylu utlenia się tlenem atmosferycznym do metylofosfonianu dietylu (DEMP), tracąc przydatność do wytworzenia QL. Wymaga przechowywania pod atmosferą obojętną. Substancja palna - eliminacja źródeł zapłonu.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 33 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 1 (QL) i wykazu 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP ciecz łatwopalna, drażniąca
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 3 - ciecz zapalna

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - ciecz o ostrym zapachie fosfinowym, przechowywana pod atmosferą obojętną.

Wskaźniki - obecność razem z komponentami diizopropylowymi (droga do QL); układ osuszania i atmosfera obojętna; brak zastosowań cywilnych czyni samą obecność wskaźnikiem wysokiej wartości.

Zasady bezpieczeństwa - rękawice i ochrona oczu, eliminacja źródeł zapłonu, atmosfera obojętna przy zabezpieczaniu próbek.

Wykrywanie - GC-MS z zabezpieczeniem próbki bezwodnym i beztlenowym.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna ciecz przechowywana pod atmosferą obojętną. Materiał niepełnowartościowy - zażółcony, utleniony do fosfonianu (DEMP), zhydrolizowany; fosfoniny degradują się szybko przy dostępie tlenu.

Znaczenie prawne. Posiadanie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor QL, środka wykazu 1 CWC. Materiał utleniony albo zhydrolizowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k. - sytuacja częsta ze względu na wrażliwość fosfonin na tlen.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 1 i 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób - pożar albo substancje trujące od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne - materiał utleniony do fosfonianu jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 33.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 1 część B pozycja 10 (QL) oraz wykaz 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.