Nazewnictwo
| Język / system | Nazwa |
|---|---|
| polski | czterotlenek azotu (NTO) |
| angielski | dinitrogen tetroxide (NTO) |
| wzór / oznaczenie | N₂O₄ |
| numer CAS | 10544-72-6 |
| numer UN | 1067 |
Czym jest
Czterotlenek azotu (NTO) to magazynowalny ciekły utleniacz silników rakietowych na paliwo ciekłe. W połączeniu z hydrazynami (MMH, UDMH) tworzy parę hipergoliczną (samozapłon przy kontakcie).
Jest silnie toksyczny i żrący (opary). Kluczowy dla napędów manewrowych i pocisków. Kontrolowany jako materiał napędowy (1C111, MTCR).
Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.
Charakterystyka fizykochemiczna
| Cecha | Wartość |
|---|---|
| wzór | N₂O₄ (równowaga z NO₂) |
| postać | brunatnoczerwona ciecz/opary |
| rola | magazynowalny utleniacz paliw ciekłych |
| cecha | hipergoliczny z hydrazynami (samozapłon) |
| zagrożenie | silnie toksyczny i żrący (opary tlenków azotu) |
Zastosowania cywilne
Napędy rakietowe i satelitarne, synteza chemiczna - w ściśle reglamentowanym obiegu technicznym.
Miejsce w grupie i pozycje pokrewne
- Hydrazyna - paliwo hipergoliczne
- Monometylohydrazyna (MMH) - paliwo hipergoliczne
- Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH) - paliwo hipergoliczne
- Kwas azotowy dymiący czerwony (IRFNA) - pokrewny utleniacz
Podstawa prawna kontroli
| Wykaz / akt | Pozycja | Uwagi |
|---|---|---|
| Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I | 1C111 (utleniacz) | kontrola wywozu |
| Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR) | materiały i technologie napędowe | wykaz MTCR |
| Prawo polskie - materiały wybuchowe | ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego | zezwolenia, ewidencja, nadzór |
| Prawo polskie - obrót z zagranicą | ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt |
Rozpoznanie w warunkach terenowych
Sygnały - proszki metali, sole utleniające, zbiorniki cieczy o oznaczeniach materiału niebezpiecznego (ADR); zbiorniki ciśnieniowe i kriogeniczne; dokumentacja odwołująca się do składu paliwa albo ciągu; powiązanie z konstrukcją silnika rakietowego.
Wskaźniki - materiały o parametrach właściwych dla napędu rakietowego (wielkość cząstek, czystość) poza obiegiem licencjonowanym; kompletowanie zestawu paliwo-utleniacz; powiązanie z pojazdem nośnym lub silnikiem.
Zasady bezpieczeństwa - zbiorniki - zakaz otwierania; substancje żrące/toksyczne i utleniające; ryzyko reakcji hipergolicznej (samozapłon paliwa z utleniaczem); ochrona dróg oddechowych i skóry; wezwanie zespołu CBRN/ratownictwa chemicznego.
Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy
Materiał pełnowartościowy - brunatnoczerwona ciecz w hermetycznym, kompatybilnym zbiorniku. Materiał niepełnowartościowy - zawodnienie (tworzy kwasy korodujące zbiornik), zanieczyszczenie; nieszczelny zbiornik z oparami to zagrożenie toksyczne.
Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.
Odpowiedzialność karna
| Podstawa | Czyn | Zagrożenie |
|---|---|---|
| art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym | obrót materiałem napędowym objętym reżimem MTCR bez zezwolenia | od roku do lat 10 |
| art. 165 § 1 pkt 2 k.k. | wyrabianie lub gromadzenie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 171 § 1 k.k. | gdy materiał tworzy mieszaninę wybuchową - wyrób/gromadzenie/obrót bez zezwolenia | od 6 miesięcy do lat 8 |
| art. 163 § 1 pkt 3 k.k. | sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach | od roku do lat 10 |
| art. 13 § 2 k.k. | usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów albo zamiar nieziszczalny) | jak za usiłowanie |
Hasła powiązane
- Hydrazyna - paliwo hipergoliczne
- Monometylohydrazyna (MMH) - paliwo hipergoliczne
- Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH) - paliwo hipergoliczne
- Kwas azotowy dymiący czerwony (IRFNA) - pokrewny utleniacz
Przypisy
- Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C111 (utleniacz).
- Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR), wykaz sprzętu i technologii.
- Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171, art. 173.