Metylodifluorofosfina

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski metylodifluorofosfina, difluorek metylofosfonawy
angielski methylphosphonous difluoride, difluoro(methyl)phosphine
nazwa systematyczna IUPAC difluoro(metylo)fosfan
numer CAS 753-59-3

Czym jest

Metylodifluorofosfina jest fluorowanym chlorkiem fosfinowym - fosfiną (fosfor trójwiązalny) z dwoma atomami fluoru, powstającą przez fluorowanie dichloro(metylo)fosfiny. Łączy dwie cechy istotne kontrolnie: niższy stopień utlenienia fosforu właściwy gałęzi prowadzącej do QL oraz wiązanie fosfor-fluor decydujące o toksyczności produktu końcowego.

Jest ogniwem alternatywnej drogi do składnika binarnego QL, w której fluorowanie następuje na etapie fosfiny. Zawiera wiązanie fosfor-metyl charakterystyczne dla alkilofosforów bojowych.

Wartość wskaźnikowa jest wysoka - odczynnik niszowy bez zastosowań cywilnych, łączący cechy fosfin (opisane przy dichloro(metylo)fosfinie) z cechami difluorków (opisanymi przy difluorku metylofosfonowym).

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny CH3PF2
masa molowa 84,00 g/mol
postać gaz albo ciecz lotna
barwa bezbarwna
zapach ostry, fosfinowy
temperatura wrzenia niska - substancja lotna
rozpuszczalność w wodzie reaguje - hydroliza z uwolnieniem fluorowodoru
trwałość dobra bezwodnie i beztlenowo; samozapalna na powietrzu
działanie atakuje szkło; żrący, uwalnia fluorowodór

Substancja łączy zagrożenia obu klas: samozapalność fosfin i działanie fluorowodorowe difluorków (wytrawianie szkła, oparzenia o opóźnionym bólu, wymóg glukonianu wapnia). Wymaga aparatury odpornej na fluorki i atmosfery obojętnej. Zakaz wody do rozlewu; próbki w naczyniach z tworzywa, bezwodnie i beztlenowo.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 36 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 1 (QL) i wykazu 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP gaz łatwopalny, żrący; "w kontakcie z wodą uwalnia toksyczne gazy"
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 2 - gaz zapalny i żrący

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - gaz albo lotna ciecz dymiąca na powietrzu; pojemniki ciśnieniowe albo z niklu i PTFE pod atmosferą obojętną; wytrawienie szkła; ryzyko samozapłonu przy rozszczelnieniu.

Wskaźniki - obecność razem z komponentami diizopropylowymi (kierunek QL); aparatura odporna na fluorki; układ osuszania i atmosfera obojętna.

Zasady bezpieczeństwa - eliminacja źródeł zapłonu, aparat izolujący, rękawice odporne na fluorowodór, glukonian wapnia; zakaz wody do rozlewu.

Wykrywanie - rurki na fluorowodór, eksplozymetry; GC-MS z zabezpieczeniem bezwodnym i beztlenowym.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowny, w opakowaniu odpornym na fluorki, pod atmosferą obojętną. Materiał niepełnowartościowy - produkty utlenienia (difluorek fosfonianowy) i hydrolizy; fosfiny fluorowane utleniają się i hydrolizują szybko, tracąc przydatność.

Znaczenie prawne. Posiadanie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor QL, środka wykazu 1 CWC. Materiał zdegradowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 1 i 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób - pożar albo substancje trujące od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 36.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 1 część B pozycja 10 (QL) oraz wykaz 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.