Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski Inne technologie (9E003)
pozycja wykazu 9E003

Czym jest

Pozycja 9E003 obejmuje technologię stanowiące inne „technologie”, takie jak przeznaczone do napędu lotniczego i kosmicznego, statków powietrznych, rakiet i ich podzespołów. Kontrolą objęte są wartości niematerialne (kod, dane techniczne, dokumentacja) powiązane z wyrobami kontrolowanymi w tej samej kategorii - ich przekazanie, także drogą elektroniczną, podlega reżimowi kontroli wywozu.

Zastosowania cywilne występują w lotnictwie, technice rakietowej i kosmonautyce; wykonania o parametrach powyżej progów wykazu, albo przystosowane do zastosowań wojskowych, są objęte kontrolą.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera instrukcji obejścia zabezpieczeń ani wskazówek zastosowania do celów zakazanych.

Pełny tekst pozycji wykazu

Poniżej odwzorowano pełne brzmienie pozycji 9E003 z załącznika I do rozporządzenia (UE) 2021/821 - wraz ze wszystkimi podpunktami, progami liczbowymi, uwagami i uwagami technicznymi. To ten tekst rozstrzyga, czy konkretny egzemplarz jest objęty kontrolą. Zachowano oryginalny układ konspektu (a., 1., a. ...).

9E003 Inne „technologie”, takie jak:
a. „technologie” niezbędne do „rozwoju” lub „produkcji” dowolnego z następujących elementów i zespołów do silników z turbiną gazową:
1. łopatek wirujących, łopatek kierowniczych lub „bandaży” do turbin gazowych, wytwarzanych techniką ukierunkowanego krzepnięcia (DS) lub ze stopów monokrystalicznych (SC) i mających (w kierunku 001 wskaźników Millera) czas życia do zerwania przy pełzaniu przekraczający 400 godzin przy 1 273 K (1 000°C) i naprężeniu 200 MPa, oparty na średnich wartościach właściwości fizycznych;
Uwaga techniczna:
Do celów pozycji 9E003.a.1. badanie trwałości w próbie pełzania do zerwania przeprowadza się na próbce do badań.
2. komór spalania spełniających którekolwiek z poniższych kryteriów:
a. ‘izolowane termicznie wykładziny’ zaprojektowane do pracy w ‘temperaturze na wylocie komory spalania’ przekraczającej 1 883 K (1 610°C);
b. wykładziny niemetaliczne;
c. powłoki niemetaliczne; lub
d. wykładziny zaprojektowane do pracy w ‘temperaturze na wylocie komory spalania’ przekraczającej 1 883 K (1 610°C), w których znajdują się otwory zgodne z parametrami określonymi w pozycji 9E003.c.;
Uwaga: „Technologia” wymagana w odniesieniu do otworów w pozycji 9E003.a.2. ograniczona jest do pochodzenia geometrii i rozmieszczenia otworów.
Uwagi techniczne:
1. ‘Izolowane termicznie wykładziny’ to wykładziny, które posiadają co najmniej strukturę wspierającą przeznaczoną do przenoszenia obciążeń mechanicznych i strukturę ochronną wobec spalania przeznaczoną do ochrony struktury wspierającej przed ciepłem pochodzącym ze spalania. Struktura ochronna i struktura wspierająca wykazują niezależne od siebie wielkości przemieszczenia wynikającego ze zmian termicznych (mechaniczne przemieszczenia z tytułu obciążenia termicznego), tj. są one termicznie izolowane.
2. ‘Temperatura na wylocie komory spalania’ jest średnią objętościową całkowitej temperatury (stagnacji) strumienia gazu między płaszczyzną wylotu komory spalania a krawędzią natarcia wlotowych łopatek kierowniczych turbiny (tj. mierzoną na stanowisku silnika T40 zgodnie z definicją w SAE ARP 755 A), gdy silnik działa w „trybie stanu ustalonego” pracy w certyfikowanej maksymalnej ciągłej temperaturze roboczej.
N.B. „Technologia”„wymagana” do wytwarzania otworów chłodzących – zob. pozycja 9E003.c.
3. elementów wytwarzanych z któregokolwiek z poniższych:
a. wytwarzanych z organicznych materiałów „kompozytowych”, zaprojektowanych do pracy w temperaturach powyżej 588 K (315°C);
b. wytwarzanych z któregokolwiek z poniższych:
1. „materiałów kompozytowych” na „matrycy” metalowej wzmocnionych którymkolwiek z poniższych materiałów:
a. materiałami określonymi w pozycji 1C007;
b. „materiałami włóknistymi lub włókienkowymi” określonymi w pozycji 1C010; lub
c. glinkami określonymi w pozycji 1C002.a.; lub
2. „materiałów kompozytowych” na „matrycy” ceramicznej określonych w pozycji 1C007; lub
c. Stojany, łopatki kierownicze, łopatki, bandaże, obrotowe wieńce łopatkowe, obrotowe tarcze łopatkowe lub ‘przewody rozdzielające’, które spełniają wszystkie poniższe kryteria:
1. nie są wyszczególnione w pozycji 9E003.a.3.a.;
2. są zaprojektowane do sprężarek lub wentylatorów; oraz
3. są wytwarzane z materiału określonego w pozycji 1C010.e. z żywicami określonymi w pozycji 1C008;
Uwaga techniczna:
‘Przewód rozdzielający’ zapewnia wstępne rozdzielenie przepływu mas powietrza między kanałem zewnętrznym a kanałem wewnętrznym silnika.
4. niechłodzonych łopatek turbinowych, łopatek kierowniczych lub „bandaży” przeznaczonych do pracy w ‘strumieniu gazu o temperaturze’ 1 373 K (1 100°C) lub wyższej;
5. chłodzonych łopatek wirujących, łopatek kierowniczych, „bandaży” innych niż opisane w pozycji 9E003.a.1., zaprojektowanych do pracy w ‘strumieniu gazu o temperaturze’ 1 693 K (1 420°C) lub wyższej;
Uwaga techniczna:
‘Temperatura strumienia gazu’ jest średnią objętościową całkowitej temperatury (stagnacji) strumienia gazu na płaszczyźnie krawędzi wlotu części turbiny, gdy silnik działa w „trybie stanu ustalonego” pracy w certyfikowanej lub określonej maksymalnej ciągłej temperaturze roboczej.
6. połączeń profili łopatkowych z tarczą techniką zgrzewania w stanie stałym;
7. nieużywane;
8. ‘wytrzymałych na uszkodzenia’ elementów wirników silników z turbiną gazową, wytwarzanych techniką metalurgii proszkowej objętą kontrolą według pozycji 1C002.b.; lub
Uwaga techniczna:
‘Wytrzymałe na uszkodzenia’ elementy składowe są projektowane z użyciem metodologii i uzasadnień mających na celu przewidywanie i ograniczanie powstawania spękań.
9. nieużywane;
10. nieużywane;
11. ‘łopatek wentylatora’ spełniających wszystkie poniższe kryteria:
a. 20 % lub więcej całkowitej objętości stanowi zamknięta komora zawierająca wyłącznie próżnię albo gaz lub większa liczba takich komór; oraz
b. co najmniej jedna zamknięta komora o objętości 5 cm3 lub większej;
Uwaga techniczna:
Do celów pozycji 9E003.a.11. ‘łopatka wentylatora’ jest to wyprofilowana pod względem aerodynamicznym część wirującego stopnia lub stopni, która w silniku z turbiną gazową zapewnia zarówno przepływ czynnika przez sprężarkę, jak i przepływ zbocznikowany (poza sprężarką).
b. technologie wymagane do „rozwoju” lub „produkcji” któregokolwiek z poniższych:
1. modeli lotniczych do tuneli aerodynamicznych wyposażonych w czujniki nieinwazyjne zdolne do przenoszenia danych z czujników do systemu gromadzenia i przetwarzania danych; lub
2. wykonanych z materiałów „kompozytowych” łopat śmigieł lub śmigłowentylatorów zdolnych do rozwijania mocy 2 000 kW przy prędkościach lotu powyżej Ma = 0,55;
c. „technologie”„wymagane” do produkcji otworów chłodzących, w elementach silników z turbiną gazową wykorzystujących którekolwiek z technologii wymienionych w pozycjach 9E003.a.1., 9E003.a.2. lub 9E003.a.5., i spełniających którekolwiek z poniższych kryteriów:
1. spełniające wszystkie z poniższych kryteriów:
a. minimalne ‘pole przekroju poprzecznego’ mniejsze niż 0,45 mm2;
b. ‘współczynnik kształtu otworu’ większy niż 4,52; oraz
c. ‘kąt osi otworu’ równy lub mniejszy niż 25°; lub
2. spełniające wszystkie z poniższych kryteriów:
a. minimalne ‘pole przekroju poprzecznego’ mniejsze niż 0,12 mm2;
b. ‘współczynnik kształtu otworu’ większy niż 5,65; oraz
c. ‘kąt osi otworu’ powyżej 25°;
Uwaga: Pozycja 9E003.c. nie obejmuje kontrolą „technologii” wytwarzania otworów cylindrycznych o stałym promieniu, które są proste na całej długości oraz zaczynają się i kończą na zewnętrznych powierzchniach elementu.
Uwagi techniczne:
1. Do celów pozycji 9E003.c., ‘pole przekroju poprzecznego’ oznacza powierzchnię otworu w płaszczyźnie prostopadłej do osi otworu.
2. Do celów pozycji 9E003.c., ‘współczynnik kształtu otworu’ oznacza nominalną długość osi otworu podzieloną przez pierwiastek kwadratowy jego minimalnego ‘pola przekroju poprzecznego’.
3. Dla celów pozycji 9E003.c. ‘kąt osi otworu’ oznacza kąt ostry mierzony między płaszczyzną styczną do powierzchni profilu a osią otworu w punkcie, w którym oś otworu przebija powierzchnię profilu.
4. Do metod wytwarzania otworów, o których mowa w pozycji 9E003.c., należą obróbka wiązką „lasera”, obróbka strumieniem wody, obróbka elektrochemiczna (ECM) i obróbka elektroiskrowa (EDM).
d. „technologie”„niezbędne” do „rozwoju” lub „produkcji” układów przenoszenia napędu w śmigłowcach lub układów przenoszenia napędu w „statkach powietrznych” z odchylanymi wirnikami lub skrzydłami;
e. „technologie” do „rozwoju” lub „produkcji” systemów napędowych pojazdów naziemnych wykorzystujących wysokoprężne silniki tłokowe spełniające wszystkie poniższe kryteria:
1. ‘objętość komory silnikowej’ 1,2 m3 lub mniejsza;
2. całkowita moc użyteczna powyżej 750 kW, określana według normy 80/1269/EEC, ISO 2534 lub ich krajowych odpowiedników; oraz
3. gęstość mocy powyżej 700 kW/m3 ‘objętości komory silnikowej’;
Uwaga techniczna:
‘Objętość komory silnikowej’ w pozycji 9E003.e. oznacza iloczyn trzech prostopadłych do siebie wymiarów mierzonych w następujący sposób:
Długość: długość wału korbowego od kołnierza przedniego do czoła koła zamachowego;
Szerokość: największy z następujących wymiarów:
a. odległość zewnętrzna od pokrywy zaworów do pokrywy zaworów;
b. wymiary zewnętrznych krawędzi głowic cylindrów;lub
c. średnica obudowy koła zamachowego;
Wysokość: największy z następujących wymiarów:
a. odległość od osi wału korbowego do górnej płaszczyzny pokrywy zaworów (lub głowicy cylindrów) plus podwójny skok;lub
b. średnica obudowy koła zamachowego.
f. następujące „technologie” „niezbędne” do „produkcji” elementów zaprojektowanych specjalnie do silników wysokoprężnych o wysokich osiągach:
1. „technologie”„niezbędne” do „produkcji” instalacji silnikowych wyposażonych we wszystkie następujące elementy wykonane z materiałów ceramicznych wyszczególnionych w pozycji 1C007:
a. wkładki do cylindrów;
b. tłoki;
c. głowice cylindrów; oraz
d. jeden lub więcej innych elementów (łącznie ze szczelinami wylotowymi, turbodoładowarkami, prowadnicami zaworów, zespołami zaworów lub izolowanymi wtryskiwaczami paliwa);
2. „technologie”„niezbędne” do „produkcji” układów do turbodoładowania wyposażonych w sprężarki jednostopniowe i spełniające wszystkie poniższe kryteria:
a. sprężanie (stopień sprężania) 4:1 lub wyższy;
b. wydatek (masowe natężenie przepływu) w zakresie od 30 do 130 kg na minutę; oraz
c. możliwość zmiany pola przepływu w zespole sprężarki lub turbiny;
3. „technologie”„niezbędne” do „produkcji” instalacji wtryskowych paliwa ze specjalnymi układami wielopaliwowymi (np. na olej napędowy lub paliwo lotnicze) w zakresie lepkości od paliw do silników wysokoprężnych (2,5 cSt w temperaturze 310,8 K (37,8°C)) do paliw benzynowych (0,5 cSt w temperaturze 310,8 K (37,8°C)) i spełniające wszystkie poniższe kryteria:
a. objętość wtrysku powyżej 230 mm3 na wtrysk na cylinder; oraz
b. elektroniczne zespoły sterujące specjalnie zaprojektowane do automatycznego przełączania, za pomocą odpowiednich czujników, charakterystyk regulacyjnych w zależności od właściwości paliwa w celu utrzymania tej samej charakterystyki momentu obrotowego;
g. „technologie”„niezbędne” do „rozwoju” lub „produkcji” ‘silników wysokoprężnych o wysokich osiągach’ ze smarowaniem ścianek cylindrów za pomocą smarów stałych, z fazy gazowej lub filmu cieczowego (lub metodą kombinowaną) i umożliwiające pracę silnika do temperatur powyżej 723 K (450°C), mierzonych na ściance cylindra w górnym położeniu górnego pierścienia tłokowego;
Uwaga techniczna:
‘Silniki wysokoprężne o wysokich osiągach’ oznaczają silniki wysokoprężne (Diesla) o średnim ciśnieniu użytecznym 1,8 MPa lub wyższym przy prędkościach obrotowych 2 300 obrotów na minutę, pod warunkiem że ich prędkość nominalna wynosi 2 300 obrotów na minutę lub więcej.
h. następujące „technologie” do użytku w „systemach FADEC” sterujących silnikami z turbiną gazową:
1. „technologia”„rozwoju” mająca na celu sformułowanie wymogów funkcjonalnych dla elementów składowych potrzebnych w „systemach FADEC” do regulacji siły ciągu silnika lub mocy na wale (np. stałe czasowe i ustawienia dokładności czujnika sprzężenia zwrotnego, szybkość otwierania i zamykania zaworu paliwa);
2. „technologia”„rozwoju” lub „produkcji” elementów sterujących i diagnostycznych występujących wyłącznie w „systemach FADEC” i stosowanych do regulacji siły ciągu silnika lub mocy na wale;
3. „technologia”„rozwoju” algorytmów sterowania, w tym „kodów źródłowych” występujących wyłącznie w „systemach FADEC” i stosowanych do regulacji siły ciągu silnika lub mocy na wale;
Uwaga: Pozycja 9E003.h. nie obejmuje kontrolą danych technicznych związanych z integracją silnika ze „statkiem powietrznym”, których publikacja wymagana jest przez organy lotnictwa cywilnego co najmniej jednego państwa członkowskiego UE lub państwa uczestniczącego w porozumieniu z Wassenaar do ogólnego wykorzystania w lotnictwie (np. instrukcje instalacji, instrukcje obsługi, instrukcje zachowania sprawności do lotu) lub w związku z funkcjami interfejsu (np. obsługa urządzeń wejścia-wyjścia, zapotrzebowanie na siłę ciągu silnika lub moc na wale w płatowcu).
i. następująca „technologia” na potrzeby układów o regulowanej ścieżce przepływu zaprojektowanych z myślą o utrzymywaniu stabilności turbin wysokiego ciśnienia, turbowentylatorów lub turbin odbiorczych (niskiego ciśnienia) lub dysz napędowych:
1. „technologia”„rozwoju” służąca wypracowywaniu kryteriów dla elementów składowych utrzymujących stabilność silnika;
2. „technologia”„rozwoju” lub „produkcji” na potrzeby elementów składowych specyficznych dla układu o regulowanej ścieżce przepływu, które utrzymują stabilność silnika;
3. „technologia”„rozwoju” na potrzeby algorytmów sterowania, w tym „kodu źródłowego”, specyficznych dla układu o regulowanej ścieżce przepływu, które utrzymują stabilność silnika.
Uwaga: Pozycja 9E003.i. nie obejmuje kontrolą „technologii” odnoszącej się do któregokolwiek z poniższych:
a. wlotowych łopatek kierowniczych;
b. wentylatorów o zmiennym skoku lub śmigłowentylatorów;
c. łopatek kierowniczych o zmiennej geometrii stosowanych w sprężarkach;
d. zaworów upustowych w sprężarkach;lub
e. kanałów o zmiennej geometrii opracowanych do odwracaczy ciągu.
j. „technologii”„niezbędnych” do „rozwoju” systemów składania skrzydeł zaprojektowanych do stałopłatów napędzanych silnikami z turbiną gazową.
N.B. Dla „technologii” „niezbędnych” do „rozwoju” systemów składania skrzydeł zaprojektowanych do stałopłatów
ZOB. TAKŻE WYKAZ UZBROJENIA.

Reżim kontrolny wiodący dla tej pozycji: Porozumienie z Wassenaar.

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 9E003 kategoria 9 wykazu podwójnego zastosowania
Porozumienie z Wassenaar wykaz towarów i technologii podwójnego zastosowania reżim kontroli wywozu
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, transfer, pośrednictwo i tranzyt; nadzór

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - nośniki danych, dokumentacja techniczna, kod źródłowy i pliki projektowe powiązane z wyrobami kontrolowanymi; oznaczenia klauzul i ograniczeń dystrybucji; materiały eksploatacyjne wskazujące na sprzęt objęty kontrolą.

Wskaźniki - powiązanie z urządzeniem lub technologią z wykazu; przekaz do odbiorcy bez uzasadnienia cywilnego; brak zezwolenia na transfer wartości niematerialnych.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie sprzętu, nośników i dokumentacji technicznej; ustalenie deklarowanego i rzeczywistego przeznaczenia oraz odbiorcy końcowego; ocena parametrów przez biegłego.

Ocena wyrobu: objęty a nieobjęty kontrolą

Objęte kontrolą są wyroby spełniające kryteria pozycji 9E003; wykonania o parametrach poniżej progów nie podlegają tej pozycji, chyba że wchodzą w skład zestawu objętego kontrolą albo służą realizacji zamiaru objętego odrębną penalizacją.

Znaczenie prawne. Wywóz, transfer wewnątrzunijny, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Obiekt o parametrach poniżej progów kontrolnych nie podlega temu reżimowi, chyba że stanowi element zestawu objętego kontrolą.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym wywóz, wewnątrzunijny transfer, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (wyrób poniżej progów albo zamiar nieziszczalny) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 9E003.
  2. Porozumienie z Wassenaar - wykaz towarów i technologii podwójnego zastosowania.
  3. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 33.