Dichloro(etylo)fosfina

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski dichloro(etylo)fosfina, dichlorek etylofosfonawy, etylodichlorofosfina
angielski ethylphosphonous dichloride, dichloro(ethyl)phosphine
nazwa systematyczna IUPAC dichloro(etylo)fosfan
numer CAS 1498-40-4

Czym jest

Dichloro(etylo)fosfina jest etylowym analogiem dichloro(metylo)fosfiny - chlorkiem fosfoninowym różniącym się resztą alkilową przy fosforze (etylową zamiast metylowej). Mechanizm, właściwości i znaczenie kontrolne opisano całościowo w haśle o pochodnej metylowej; niniejsze wskazuje różnicę.

Reszta etylowa prowadzi do analogów etylowych środków serii V - grupy pochodnej wobec amitonu, a nie do związków z resztą metylową typu VX. Środki etylowe są słabsze i mniej znaczące bojowo, co czyni tę pozycję - jak dichlorek etylofosfonowy i pozostałe pochodne etylowe - elementem domknięcia rodzajowego wykazu, nie głównym kierunkiem zainteresowania.

Kontrola obejmuje pochodne etylowe, żeby uniemożliwić obejście reżimu przez wybór analogu - ten sam mechanizm, który opisano przy dietyloaminie.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C2H5PCl2
masa molowa 130,94 g/mol
postać ciecz
barwa bezbarwna do jasnożółtej
zapach ostry, drażniący, fosfinowy
temperatura wrzenia ok. 112 °C
gęstość ok. 1,19 g/cm3
rozpuszczalność w wodzie reaguje - hydroliza
trwałość dobra bezwodnie; łatwopalna, samozapalna na powietrzu
działanie żrący, dymi na powietrzu

Właściwości niemal tożsame z dichloro(metylo)fosfiną: łatwopalność z ryzykiem samozapłonu par, gwałtowna hydroliza, wrażliwość na utlenianie do fosfonianu. Postępowanie i zabezpieczenia identyczne - eliminacja źródeł zapłonu, atmosfera obojętna, zakaz wody do rozlewu.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 21 kontrola wywozu jako prekursor toksycznych środków chemicznych
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) nieobjęty imiennie; mieści się w rodzajowym opisie prekursorów wykazu 2 reżim pośredni
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP ciecz łatwopalna, żrąca
Przepisy przewozowe ADR/RID klasa 4.2/8

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały i wskaźniki jak przy dichloro(metylo)fosfinie: ciecz dymiąca na powietrzu, przechowywana pod atmosferą obojętną, ryzyko samozapłonu par. Wskaźnikiem jest obecność razem z komponentami serii V, przy czym reszta etylowa wskazuje raczej na kierunek amitonowy niż VX.

Zasady bezpieczeństwa - eliminacja źródeł zapłonu, odzież i rękawice odporne chemicznie, aparat izolujący, zakaz wody do rozlewu.

Wykrywanie - rurki wskaźnikowe na chlorowodór, eksplozymetry, GC-MS z zabezpieczeniem próbki bezwodnym i beztlenowym.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Jak przy dichloro(metylo)fosfinie: materiał pełnowartościowy to klarowna ciecz przechowywana pod atmosferą obojętną; materiał niepełnowartościowy jest zażółcony, utleniony do fosfonianu, zhydrolizowany. Fosfiny degradują się szybko przy dostępie tlenu.

Znaczenie prawne. Posiadanie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor środka serii V. Materiał zdegradowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 1 i 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób - pożar albo substancje trujące od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 21.
  2. Konwencja o zakazie broni chemicznej, wykaz 2 - rodzajowy opis prekursorów.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.