Chlorowodorek chlorku N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski chlorowodorek chlorku N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu
angielski N,N-diisopropyl-beta-aminoethyl chloride hydrochloride
nazwa systematyczna IUPAC chlorek N-(2-chloroetylo)-N-(propan-2-ylo)propan-2-aminy, chlorowodorek
numer CAS 4261-68-1

Czym jest

Jest to postać solna chlorku N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu - chlorowodorek reaktywnego chloroetyloaminowego ogniwa schematu klasycznego prowadzącego do VX.

Postać solna ma tu znaczenie rozstrzygające, a nie tylko praktyczne. Jak opisano przy wolnej pochodnej, chloroetyloaminy w postaci wolnej zasady ulegają samorzutnej cyklizacji i polimeryzacji, przez co nie nadają się do przechowywania. Chlorowodorek jest trwały - protonowany azot nie może zaatakować węgla związanego z chlorem, więc cyklizacja nie zachodzi. Dlatego w obrocie i w programach stosuje się właśnie postać solną.

Wybór chlorowodorku zamiast wolnej zasady świadczy - jak zaznaczono przy chlorku N,N-diizopropylo-(beta)-aminoetylu - o znajomości chemii tej grupy związków przez sprawcę. Brak zastosowań cywilnych czyni samą obecność wskaźnikiem rozstrzygającym.

Dane fizykochemiczne

Właściwość Wartość
wzór sumaryczny C8H19Cl2N
masa molowa 200,15 g/mol
postać ciało stałe krystaliczne
barwa biała do kremowej
zapach słaby
rozpuszczalność w wodzie dobra
odczyn roztworu kwaśny
trwałość dobra - protonowanie azotu hamuje cyklizację; w odróżnieniu od wolnej zasady
toksyczność własna umiarkowana; działanie alkilujące po uwolnieniu zasady

Postać solna jest trwała, ale po zalkalizowaniu uwalnia reaktywną wolną zasadę o działaniu alkilującym - należy więc unikać kontaktu i zachować ostrożność jak przy związkach chloroetyloaminowych. Rękawice odporne chemicznie i ochrona oczu; lateksowe i nitrylowe nie chronią przed uwolnioną zasadą.

Miejsce w procesie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz Pozycja Uwagi
Konwencja o zakazie broni chemicznej (CWC) wykaz 2, część B - sole N,N-dialkilo-2-chloroetyloamin reżim wykazu 2
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C350 poz. 54 kontrola wywozu
Wspólny wykaz uzbrojenia UE ML7 - prekursory bojowych środków trujących
Lista Wassenaar dual-use 1C350
Prawo polskie - wykonanie CWC ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt
Przepisy chemiczne rozporządzenia REACH i CLP substancja żrąca; działanie alkilujące, podejrzenie działania rakotwórczego

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - biały albo kremowy proszek krystaliczny; brak zastosowań cywilnych czyni samą obecność wskaźnikiem rozstrzygającym.

Wskaźniki - obecność w łańcuchu diizopropylowym (aminoalkohol, tiol, komponent fosforowy); materiał w postaci solnej, prawidłowo przechowywany, świadczy o kompetencji technicznej sprawcy; zapach siarkowy w obiekcie wskazuje na etap tiolowy.

Zasady bezpieczeństwa - rękawice odporne chemicznie (nie lateksowe), ochrona oczu; należy przyjąć możliwość obecności produktu końcowego - zabezpieczenie właściwe dla VX.

Wykrywanie - GC-MS po uwolnieniu wolnej zasady.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - jednolity biały proszek krystaliczny o ostrej temperaturze topnienia. Materiał niepełnowartościowy - zawilgocenie, zbrylenie, rozmyta temperatura topnienia, produkty rozkładu.

Znaczenie prawne. Posiadanie i wytworzenie realizuje znamiona czynu z art. 121 § 1 k.k. jako prekursor VX wykazu 2 CWC; brak zastosowań cywilnych wyklucza obronę opartą na legalnym przeznaczeniu. Materiał zdegradowany objęty jest w odniesieniu do zamiaru konstrukcją usiłowania nieudolnego z art. 13 § 2 k.k. - przy postaci solnej rzadziej niż przy wolnej zasadzie, ze względu na jej trwałość.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie, przewożenie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 156 § 1 k.k. spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu - działanie alkilujące od 3 do 20 lat
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Konwencja o zakazie broni chemicznej, załącznik dotyczący substancji chemicznych, wykaz 2 część B.
  2. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C350 poz. 54.
  3. Wassenaar Arrangement, List of Dual-Use Goods and Technologies and Munitions List, 2025, ML7.
  4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 121, art. 156, art. 163, art. 165.
  5. Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie broni chemicznej.
  6. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.