Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski prasy izostatyczne (2B004, 2B204)
angielski isostatic presses

Czym jest

Prasy izostatyczne zagęszczają materiał równomiernym ciśnieniem ze wszystkich stron (na gorąco - HIP), umożliwiając formowanie precyzyjnych, gęstych elementów. Kontrolą objęte są prasy o dużej komorze roboczej i wysokim ciśnieniu.

Mają zastosowanie przy formowaniu elementów z plutonu, uranu i przy produkcji komponentów ładunku. Objęte kontrolą podwójnego zastosowania (te same prasy występują w elektronice i technice materiałowej).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera danych konstrukcyjnych broni ani parametrów procesu wzbogacania.

Parametry objęte kontrolą

Cecha Wartość
funkcja zagęszczanie i formowanie materiału równomiernym ciśnieniem (HIP)
parametry kluczowe średnica komory i ciśnienie robocze powyżej progów wykazu
zastosowanie formowanie elementów z materiałów jądrowych; komponenty ładunku

Zastosowania cywilne

Metalurgia proszków, produkcja narzędzi, ceramiki technicznej, elementów lotniczych - powszechne w przemyśle.

Miejsce w cyklu paliwowym i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 2B004 / 2B204 kontrola wywozu (kategoria 0 / pozycje jądrowe)
Grupa Dostawców Jądrowych (NSG) część 2 - materiały i urządzenia podwójnego zastosowania wytyczne nieproliferacyjne
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT, 1968) zobowiązania nieproliferacyjne reżim traktatowy
Zabezpieczenia MAEA ewidencja i kontrola materiałów jądrowych porozumienie o zabezpieczeniach
Prawo polskie - dozór jądrowy ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe zezwolenia i nadzór Państwowej Agencji Atomistyki (PAA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - wyspecjalizowane urządzenia i przyrządy z dokumentacją techniczną; parametry przekraczające potrzeby deklarowanej działalności cywilnej; powiązanie z materiałami jądrowymi lub konstrukcją ładunku.

Wskaźniki - parametry/czystość właściwe dla zastosowań jądrowych (powyżej progów wykazu); kompletowanie zestawu związanego z reaktorem, wzbogacaniem albo konstrukcją ładunku; odbiorca bez uzasadnienia cywilnego.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie urządzenia i dokumentacji; ocena parametrów technicznych; przy podejrzeniu kontaktu z materiałem jądrowym - pomiar dozymetryczny i wezwanie służb; ustalenie przeznaczenia.

Ocena: status kontrolny

Objęte kontrolą są prasy o komorze i ciśnieniu powyżej progów. Prasy poniżej progów są powszechne w przemyśle; duże prasy HIP w powiązaniu z materiałem jądrowym są wskaźnikiem produkcji komponentów.

Znaczenie prawne. Wywóz, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym; posiadanie i obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia - przepisów karnych ustawy - Prawo atomowe. Gromadzenie w celu wytworzenia broni jądrowej podlega art. 121 k.k. (środki walki), a przygotowanie - art. 16 k.k. Materiał albo urządzenie niespełniające progów, zgromadzone w zamiarze budowy ładunku, może być oceniane w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.).

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 pkt 4 k.k. sprowadzenie zdarzenia w postaci wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania jonizującego od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
przepisy karne ustawy - Prawo atomowe posiadanie/obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał/urządzenie poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 2B004 / 2B204.
  2. Wytyczne Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group) - część 2 - materiały i urządzenia podwójnego zastosowania.
  3. Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), 1968.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163.