Grafit reaktorowy

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski grafit reaktorowy (jądrowy)
angielski nuclear-grade graphite
oznaczenie / dane grafit o czystości jądrowej (niska absorpcja neutronów)

Czym jest

Grafit reaktorowy to grafit o bardzo wysokiej czystości i niskiej absorpcji neutronów (niski przekrój czynny bor/wanad), zdolny pełnić rolę moderatora neutronów. Reaktory grafitowe mogą pracować na uranie naturalnym i wytwarzać pluton.

Kontrolą objęty jest grafit o czystości i parametrach właściwych dla zastosowań jądrowych. Jego nabywanie w połączeniu z uranem i reaktorem jest istotnym wskaźnikiem programu.

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Opisuje cechy pozwalające ustalić status kontrolny obiektu oraz podstawę odpowiedzialności - nie zawiera danych konstrukcyjnych broni ani parametrów procesu wzbogacania.

Charakterystyka

Cecha Wartość
postać bloki, cegły, pręty grafitowe
czystość jądrowa - bardzo niska zawartość absorberów neutronów (bor)
parametr kluczowy niski przekrój czynny na absorpcję neutronów; gęstość i czystość wg progów
rola moderator reaktorów grafitowych (droga do plutonu z uranu naturalnego)

Zastosowania cywilne

Elektrody, wyroby ogniotrwałe, przemysł metalurgiczny i chemiczny (grafit techniczny - poza progami czystości jądrowej).

Miejsce w cyklu paliwowym i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 0C004 kontrola wywozu (kategoria 0 / pozycje jądrowe)
Grupa Dostawców Jądrowych (NSG) część 1 (lista bazowa / trigger list) wytyczne nieproliferacyjne
Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT, 1968) zobowiązania nieproliferacyjne reżim traktatowy
Zabezpieczenia MAEA ewidencja i kontrola materiałów jądrowych porozumienie o zabezpieczeniach
Prawo polskie - dozór jądrowy ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe zezwolenia i nadzór Państwowej Agencji Atomistyki (PAA)
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - pojemniki i beczki z materiałem metalicznym, tlenkowym albo proszkiem, oznaczone symbolami promieniowania; dokumentacja odwołująca się do zawartości izotopowej albo wzbogacenia; podwyższone wskazania dozymetryczne; brak zezwoleń Państwowej Agencji Atomistyki.

Wskaźniki - grafit o deklarowanej czystości jądrowej (niska absorpcja neutronów) poza obiegiem licencjonowanym; powiązanie z reaktorem na uran naturalny.

Zasady bezpieczeństwa - zabezpieczenie materiału i dokumentacji; ocena parametrów (czystość, przekrój czynny) w laboratorium; ustalenie przeznaczenia.

Ocena: status kontrolny

Objęty kontrolą jest wyłącznie grafit o czystości jądrowej; grafit techniczny (elektrody, wyroby ogniotrwałe) nie spełnia progów. Sama czystość jądrowa w połączeniu z uranem i reaktorem jest wskaźnikiem drogi do plutonu.

Znaczenie prawne. Wywóz, pośrednictwo lub tranzyt bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym; posiadanie i obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia - przepisów karnych ustawy - Prawo atomowe. Gromadzenie w celu wytworzenia broni jądrowej podlega art. 121 k.k. (środki walki), a przygotowanie - art. 16 k.k. Materiał albo urządzenie niespełniające progów, zgromadzone w zamiarze budowy ładunku, może być oceniane w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.).

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 121 § 1 k.k. wytwarzanie, gromadzenie, przechowywanie środków walki zakazanych przez prawo międzynarodowe - przy ustaleniu przeznaczenia od roku do lat 10
art. 120 k.k. stosowanie środka masowej zagłady od 10 lat, 25 lat albo dożywotnie pozbawienie wolności
art. 163 § 1 pkt 4 k.k. sprowadzenie zdarzenia w postaci wyzwolenia energii jądrowej lub promieniowania jonizującego od roku do lat 10
art. 16 § 1 w zw. z art. 121 k.k. przygotowanie karalne, gdy ustawa tak stanowi
przepisy karne ustawy - Prawo atomowe posiadanie/obrót materiałem jądrowym bez zezwolenia grzywna, ograniczenie albo pozbawienie wolności
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał/urządzenie poniżej progów) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 0C004.
  2. Wytyczne Grupy Dostawców Jądrowych (Nuclear Suppliers Group) - część 1 (lista bazowa / trigger list).
  3. Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), 1968.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe.
  5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 16, art. 120, art. 121, art. 163.