Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH)

Nazewnictwo

Język / system Nazwa
polski niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH)
angielski unsymmetrical dimethylhydrazine (UDMH)
wzór / oznaczenie (CH₃)₂NNH₂
numer CAS 57-14-7
numer UN 1163

Czym jest

Niesymetryczna dimetylohydrazyna (UDMH) to magazynowalne ciekłe paliwo hipergoliczne, pochodna hydrazyny, szeroko stosowane w pociskach balistycznych i rakietach nośnych (często w mieszaninie z hydrazyną - „heptyl”/Aerozine 50).

Ceniona za stabilność i magazynowalność. Silnie toksyczna i rakotwórcza. Kontrolowana jako materiał napędowy (1C111.c, MTCR).

Zakres opisu. Hasło ma charakter rozpoznawczo-prawny. Nie zawiera receptur, parametrów syntezy ani sposobów uzbrajania - opisuje cechy pozwalające rozpoznać materiał i ustalić podstawę odpowiedzialności.

Charakterystyka fizykochemiczna

Cecha Wartość
wzór (CH₃)₂NNH₂
postać bezbarwna-żółtawa ciecz o amoniakalnym zapachu
rola magazynowalne paliwo hipergoliczne pocisków i rakiet nośnych
cecha stabilna, magazynowalna; hipergoliczna z NTO/IRFNA
zagrożenie silnie toksyczna, żrąca, rakotwórcza

Zastosowania cywilne

Rakiety nośne, napędy - w ściśle reglamentowanym obiegu technicznym.

Miejsce w grupie i pozycje pokrewne

Podstawa prawna kontroli

Wykaz / akt Pozycja Uwagi
Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I 1C111.c kontrola wywozu
Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR) materiały i technologie napędowe wykaz MTCR
Prawo polskie - materiały wybuchowe ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego zezwolenia, ewidencja, nadzór
Prawo polskie - obrót z zagranicą ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym zezwolenie na wywóz, pośrednictwo i tranzyt

Rozpoznanie w warunkach terenowych

Sygnały - proszki metali, sole utleniające, zbiorniki cieczy o oznaczeniach materiału niebezpiecznego (ADR); zbiorniki ciśnieniowe i kriogeniczne; dokumentacja odwołująca się do składu paliwa albo ciągu; powiązanie z konstrukcją silnika rakietowego.

Wskaźniki - materiały o parametrach właściwych dla napędu rakietowego (wielkość cząstek, czystość) poza obiegiem licencjonowanym; kompletowanie zestawu paliwo-utleniacz; powiązanie z pojazdem nośnym lub silnikiem.

Zasady bezpieczeństwa - zbiorniki - zakaz otwierania; substancje żrące/toksyczne i utleniające; ryzyko reakcji hipergolicznej (samozapłon paliwa z utleniaczem); ochrona dróg oddechowych i skóry; wezwanie zespołu CBRN/ratownictwa chemicznego.

Ocena wyrobu: prawidłowy a nieprawidłowy

Materiał pełnowartościowy - klarowna ciecz w hermetycznym zbiorniku. Materiał niepełnowartościowy - zawodnienie, zanieczyszczenie obniżające osiągi; nieszczelność to zagrożenie toksyczne. Pełna ochrona przy manipulacji.

Znaczenie prawne. Wyrabianie, gromadzenie, posiadanie i obrót materiałami wybuchowymi bez wymaganego zezwolenia realizuje znamiona czynu z art. 171 k.k.; wywóz bez zezwolenia - z art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym. Materiał zdegradowany, niezdolny do detonacji, zgromadzony w zamiarze użycia, może być oceniany w kategoriach usiłowania nieudolnego (art. 13 § 2 k.k.) - co nie wyłącza odpowiedzialności za sam nielegalny obrót.

Odpowiedzialność karna

Podstawa Czyn Zagrożenie
art. 33 ustawy o obrocie z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym obrót materiałem napędowym objętym reżimem MTCR bez zezwolenia od roku do lat 10
art. 165 § 1 pkt 2 k.k. wyrabianie lub gromadzenie substancji zagrażających życiu lub zdrowiu wielu osób od 6 miesięcy do lat 8
art. 171 § 1 k.k. gdy materiał tworzy mieszaninę wybuchową - wyrób/gromadzenie/obrót bez zezwolenia od 6 miesięcy do lat 8
art. 163 § 1 pkt 3 k.k. sprowadzenie zdarzenia (eksplozji) zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach od roku do lat 10
art. 13 § 2 k.k. usiłowanie nieudolne (materiał zdegradowany / poniżej progów albo zamiar nieziszczalny) jak za usiłowanie

Hasła powiązane

Przypisy

  1. Rozporządzenie (UE) 2021/821, załącznik I, pozycja 1C111.c.
  2. Reżim Kontrolny Technologii Rakietowych (MTCR), wykaz sprzętu i technologii.
  3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego.
  4. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa.
  5. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 13 § 2, art. 163, art. 171, art. 173.